Waar de staart van een hond eigenlijk voor dient
De staart van een hond vervult drie echte taken: hij houdt het lichaam in evenwicht, hij maakt de stemming kenbaar aan andere honden en hij regelt hoeveel van de eigen geur van de hond in de lucht komt. Geen van die taken is versiering, en geen ervan maakt "kwispelen" tot een betrouwbaar teken van een blije hond. Lees verder om te ontdekken wat elke functie doet en hoe je het hele dier leest in plaats van alleen de achterkant.
Evenwicht: de staart als tegenwicht en roer
De oudste taak van de staart is fysiek: hij werkt als een tegenwicht dat een hond rechtop houdt bij snelle, scherpe bewegingen. Als een hond op volle snelheid een bocht neemt, zwiept hij de staart naar de richting van de bocht, en die verschuiving van massa voorkomt dat het lichaam uit koers slipt, hetzelfde principe dat een koorddanser met een balanceerstok gebruikt. Het effect is het duidelijkst bij de op snelheid gefokte windhonden: een whippet gebruikt zijn lange zweepstaart om de haarspeldbochten tegen te wegen die hij maakt tijdens het achtervolgen van een lokaas. De staart helpt ook op smal terrein, doordat hij de hond iets geeft om tegenin te balanceren terwijl hij zich een weg zoekt over een richel, een omgevallen boomstam of een steile klim. In het water wordt hij een roer: waterhonden met een dikke staart zoals retrievers houden hem tijdens het zwemmen recht gestrekt en zwaaien hem opzij om elke bocht te sturen.
Daarom kan een staartblessure, of een stijve, pijnlijke staart, ongemerkt veranderen hoe een hond beweegt nog voordat iemand kreupelheid opmerkt.
Communicatie: wat staarthoogte, snelheid en breedte betekenen
De hoogte van de staart vertelt je de toestand van de hond nog voordat het kwispelen je iets vertelt. Een hoge, stijve staart betekent dat de hond alert of opgewonden is, en dat is niet hetzelfde als vriendelijk: een opgewonden hond kan omslaan naar een beet. Een lage staart of een die tussen de poten geklemd zit, signaleert angst of onderdanigheid. Een staart in een neutrale stand, ongeveer op gelijke hoogte met de rug, leest als rustig. Het kwispelen zelf draagt een tweede laag betekenis via snelheid en breedte. Snelle, korte, hoge kwispels horen bij spanning en opwinding. Het kwispelen waar mensen echt gerust op mogen zijn, is de losse, brede kwispel met het hele lichaam, die "helikopter"-kwispel waarbij de hele achterhand meezwiept: die betekent betrouwbaar echte blijdschap. De vorm van het ras vertroebelt het lezen: een Akita met een gekrulde staart en een laag aangezette Greyhound beginnen vanuit verschillende uitgangsposities, dus stem je af op de neutrale stand van de individuele hond, niet op een tabel.
De links-rechts-asymmetrie van het kwispelen
Honden kwispelen meer naar rechts wanneer ze zich positief voelen en meer naar links wanneer ze zich negatief voelen, en dat houdt ook in het lab stand. In een onderzoek uit 2007 in Current Biology filmden Quaranta en collega's honden terwijl die op verschillende taferelen reageerden, en zij vonden een voorkeur naar rechts wanneer de hond iets zag waar hij naartoe wilde, zoals zijn baasje, en een voorkeur naar links tegenover dingen waar hij zich van wilde terugtrekken, zoals een onbekende dominante hond. De voorkeur komt uit de hersenen: de twee hersenhelften verdelen toenadering en terugtrekking, en elke helft stuurt de tegenoverliggende kant van het lichaam aan. Een vervolgonderzoek uit 2013 van dezelfde groep liet zien dat het signaal daadwerkelijk wordt gebruikt: honden die video zagen van een andere hond met een naar links neigende kwispel, vertoonden een verhoogde hartslag en angstiger gedrag, terwijl een naar rechts neigende kwispel hen rustig liet. De richting van het kwispelen is dus een boodschap die honden versturen en die andere honden lezen, ook al kunnen wij die met het blote oog maar zelden opvangen.
Geur: hoe de staart de anaalklieren verspreidt
De stand van de staart regelt hoeveel geur uit de anaalklieren de lucht bereikt, waardoor de staart een chemische volumeknop wordt. De anaalklieren zitten aan weerszijden van de anus en dragen een geur die voor elke hond uniek is. Wanneer een zelfverzekerde hond zijn staart hoog houdt, tilt en ontbloot hij die klieren en verspreidt hij meer van dat kenmerk in de omgeving: de fysieke branie en de chemische aankondiging reizen samen. Een bange hond die zijn staart naar beneden klemt, doet het tegenovergestelde: hij sluit de klieren af en houdt zijn geur voor zich om onopgemerkt te blijven. Dat is mede waarom staarthoogte en sociaal zelfvertrouwen zo nauw samenhangen: de houding die je kunt zien en de geur die je niet kunt zien, worden op hetzelfde moment door dezelfde spieren aangestuurd.
Couperen en het verloren signaal
De staart van een pup couperen ontneemt hem voor het leven een van deze communicatiekanalen. Een herbeoordeling uit 2018 in het tijdschrift Animals concludeerde dat de staart zo sterk in de hondencommunicatie is verankerd dat het inkorten ervan kan vertroebelen hoe duidelijk een hond door anderen wordt gelezen. Een veldexperiment maakte dat duidelijk met een levensgrote robothond: met een lange staart liepen echte honden vrolijk op de kwispelende versie af en gaven ze de versie met een stille, rechtopstaande staart een ruime boog, maar toen de staart werd vervangen door een gecoupeerd stompje, naderden de honden in beide gevallen voorzichtig, omdat ze de stemmingen niet uit elkaar konden houden. Een hond die zijn bedoelingen niet met zijn staart kan aangeven, valt mogelijk terug op grommen of happen om zich verstaanbaar te maken. Rassen die nog vaak worden gecoupeerd, zoals de boxer, dragen deze prijs, of hun baasjes het nu bedoelden of niet.
Hoe je de hele hond leest, niet alleen de staart
Lees de staart samen met de oren, de ogen, de bek en waar de hond zijn gewicht neerlegt, want de staart op zichzelf zet je op het verkeerde been. De veruit meest gemaakte fout is elke kwispel als groen licht opvatten: een stijve, snelle, hoge kwispel boven een gespannen, naar voren leunend lichaam is een waarschuwing, geen uitnodiging. Koppel de staart aan de rest: een zachte snuit, losse schouders en een lage, brede kwispel horen bij een benaderbare hond; harde ogen, een gesloten bek, een stille of als een vlag hoog geheven staart en het gewicht naar voren geschoven horen bij een hond die je zegt afstand te houden. Let op de basis van de staart in plaats van op de punt, want daar wordt de spierspanning het eerst zichtbaar. Als de signalen elkaar tegenspreken, zoals een kwispelende staart bij een verstijfde, starende hond, vertrouw dan op de spanning, niet op de kwispel.
Veelgestelde vragen
Waarom kwispelen honden met hun staart?
Honden kwispelen met hun staart om hun emotionele toestand kenbaar te maken, vooral aan andere honden maar ook aan mensen. Een kwispel betekent dat de hond op iets reageert en aangeeft hoe hij zich daarbij voelt, wat blijdschap, opwinding, spanning of onzekerheid kan zijn, afhankelijk van de hoogte, snelheid en richting van de staart.
Betekent kwispelen dat een hond blij is?
Nee, niet op zichzelf. Een losse, brede kwispel met het hele lichaam duidt meestal wel op blijdschap, maar een snelle, stijve, hoge kwispel betekent vaak opwinding of onrust en kan aan een beet voorafgaan. Lees de kwispel samen met de oren, ogen en lichaamshouding van de hond voordat je aanneemt dat hij vriendelijk is.
Wat betekent het als een hond naar rechts kwispelt?
Een naar rechts neigende kwispel hangt samen met positieve gevoelens en de wens om toenadering te zoeken, bijvoorbeeld bij het zien van het baasje. Onderzoek van Quaranta en collega's toonde aan dat honden in positieve situaties meer naar rechts kwispelen en meer naar links wanneer ze zich willen terugtrekken, en dat andere honden het verschil daadwerkelijk oppikken.
Waarom stoppen honden hun staart tussen hun poten?
Een ingetrokken staart signaleert angst, onrust of onderdanigheid. Het laten zakken van de staart sluit ook de anaalklieren af en vermindert de geur die de hond afgeeft, wat een nerveuze hond helpt om onopgemerkt te blijven en kleiner en minder bedreigend te lijken.
Hebben honden hun staart nodig voor het evenwicht?
Ja. De staart werkt als een tegenwicht dat een hond stabiel houdt bij snelle bochten, tijdens het klimmen en op smalle oppervlakken, en als een roer om te sturen tijdens het zwemmen. Een hond kan zich zonder aanpassen, maar de staart maakt behendige, snelle bewegingen makkelijker.
Kan een hond normaal leven zonder staart?
Ja, honden die zonder staart geboren zijn of gecoupeerd zijn, leven normaal, maar ze missen een communicatiekanaal. Studies laten zien dat andere honden een korte of gecoupeerde staart minder duidelijk lezen, wat tot voorzichtiger of gespannener ontmoetingen kan leiden.
Meer in Honden
8 zeldzame hondenrassen die de meeste mensen nooit tegenkomen
Acht van de zeldzaamste hondenrassen ter wereld — waar ze vandaan komen, wat ze bijzonder maakt en waarom je er bijna nooit een ziet.
Naaldaren: het grassenzaad van de zomer dat zich in huisdieren boort
Naaldaren haken vast in de vacht en gaan maar één kant op: naar binnen. Zo spot je ze bij kat of hond, en zo houd je ze tegen.
De oudste hond ooit en hoe lang honden echt leven
Bluey werd 29 jaar. De claim van 31 jaar rond Bobi viel in duigen. Dit zijn de échte cijfers over hoe oud honden worden, en hoe je jouw hond meer tijd geeft.