Italiaanse wilde kat: een echte Felis silvestris herkennen
In de Italiaanse bossen leeft nog altijd een echte wilde kat, en dat is geen zwerfkat die verwilderd is. De Europese wilde kat, Felis silvestris silvestris, is een inheemse soort die al in de bossen van de Apennijnen jaagde lang voordat iemand een kat binnenshuis hield. Hij is schuw, nachtactief en solitair, en hij is wettelijk beschermd. De meeste mensen die denken er een gezien te hebben, hebben in werkelijkheid een grote cyperse kat gezien.
De Europese wilde kat
De Europese wilde kat is een echte inheemse soort van Italië, geen huiskat die de bossen in trok. Felis silvestris silvestris leeft op het schiereiland lang voordat er huiskatten kwamen, en het grootste deel van de Italiaanse populatie zit langs de centrale en zuidelijke Apennijnen, door Abruzzo, Molise, Campanië, Basilicata en Calabrië, met verspreide waarnemingen in het noordoosten. Hij houdt zich op in gemengd bos, oeverbos en mediterrane macchia, en mijdt hooggebergte, akkerland en steden.
Naar onze maatstaven is het een klein roofdier, maar wel een stevig exemplaar: lichaamslengte 55 tot 75 cm, staart nog eens 25 tot 40 cm, gewicht 2 tot 7 kg, waarbij mannetjes zwaarder zijn dan vrouwtjes. Hij jaagt vooral 's nachts, leeft alleen, en hoort of ruikt mensen ruim voordat ze hem zien, en daarom komen foto's bijna altijd van cameravallen en niet van wandelaars.
Wilde kat of grote verwilderde cyperse kat
Kijk eerst naar de staart. Een echte wilde kat heeft een dikke, stompe, borstelige staart met twee of drie strakke zwarte ringen en een ronde zwarte punt, terwijl de staart van een cyperse huiskat spits toeloopt. Kijk daarna langs de rug: de wilde kat heeft één donkere rugstreep die netjes bij de staartbasis stopt in plaats van door te lopen over de staart.
De rest is gedempt. De vacht is grijsbruin met zachte, vervaagde cyperse tekening, de bouw is fors, de kop breed, en er zit nergens een witte vlek. Een witte bef, witte tenen, felle scherpe strepen of een dunne, spits toelopende staart wijzen allemaal op huiskattenbloed. Een grote Europese korthaar van de boerderij kan op een wazige foto overtuigend lijken, en juist daarom vertrouwen onderzoekers op schedelmetingen en DNA in plaats van op een blik om een wilde kat te bevestigen.
De Sardijnse wilde kat
Sardinië heeft zijn eigen wilde kat, die uit een andere afstammingslijn komt. De dieren van het eiland worden meestal ingedeeld als Felis lybica sarda, afstammelingen van de Afrikaanse wilde kat in plaats van de Europese, hoogstwaarschijnlijk een populatie die in de oudheid naar Sardinië en Corsica werd gebracht en daarna verwilderde en bleef. Taxonomen twisten nog over de precieze naam, maar de genetica plaatst hem bij de Noord-Afrikaanse groep, niet bij de Apennijnse katten van het vasteland.
Van een afstand ziet hij er vrijwel hetzelfde uit, geringde staart en gedempte vacht, en hij vervult dezelfde rol als kleine nachtelijke jager van knaagdieren, vogels en reptielen. De populaties op de mediterrane eilanden, op Sardinië, Corsica en Kreta, behoren tot de meest bedreigde wildekatbestanden van heel Europa.
Niet de voorouder van je huiskat
Je kat stamt niet af van de Europese wilde kat. De huiskat, Felis catus, gaat terug op de Afrikaanse wilde kat, Felis lybica, zo'n 10.000 jaar geleden getemd in het Nabije Oosten rond de eerste graanschuren die muizen aantrokken. Felis silvestris is een neef van die lijn, deelt een verre voorouder maar werd zelf nooit gedomesticeerd.
Het onderscheid doet ertoe, want de twee zijn nauw genoeg verwant om te kruisen en vruchtbare kittens voort te brengen, anders dan de verder verwijderde leden van de bredere familie van kleine katachtigen. Precies uit dat ene feit komt het grootste probleem van de wilde kat voort.
Hybridisatie, de echte bedreiging
Het grootste gevaar voor de Italiaanse wilde kat is tegenwoordig hybridisatie met huis- en zwerfkatten, niet jacht of vallen. Als een wilde kat zich voortplant met een vrij rondzwervende huiskat zijn de kittens vruchtbaar, en over generaties raakt het wilde genoom verdund tot zuivere wilde katten nog moeilijk te vinden zijn. Schotland laat zien waar dat eindigt: de wildekatpopulatie daar stortte in tot een zogeheten hybride zwerm, werd in 2022 als ernstig bedreigd geclassificeerd en geldt inmiddels als zuiver dier functioneel uitgestorven in het wild.
De Italiaanse wilde kat is er beter aan toe, geholpen door grote, dunbevolkte bosgebieden, en hij is beschermd onder de Conventie van Bern, de EU-Habitatrichtlijn (bijlage IV) en CITES. Het nuttigste dat een gewone kattenbezitter in de buurt van wildekatgebied kan doen, is zijn dieren laten castreren en voorkomen dat ze 's nachts vrij door het bos zwerven.
Veelgestelde vragen
Hoe herken je een wilde kat?
Let op de staart en de vacht. Een echte Europese wilde kat heeft een dikke, stompe, borstelige staart met twee of drie strakke zwarte ringen en een ronde zwarte punt, één donkere streep over de rug die bij de staartbasis stopt, een gedempt grijsbruin, vervaagd cyperspatroon en geen witte vlekken. Scherpe strepen, witte tenen of een spits toelopende staart betekenen een huis- of hybride kat, en alleen DNA of schedelmetingen bevestigen een zuivere wilde kat.
Hoe groot is een wilde kat?
Een Europese wilde kat is groter en steviger gebouwd dan een huiskat, maar niet spectaculair. De lichaamslengte loopt van ongeveer 55 tot 75 cm met een staart van 25 tot 40 cm, en het gewicht ligt tussen 2 en 7 kg, waarbij mannetjes zwaarder zijn dan vrouwtjes.
Wat eet de wilde kat?
De wilde kat leeft vooral van kleine knaagdieren zoals woelmuizen en muizen. Afhankelijk van waar hij leeft vangt hij ook vogels, hazen, insecten en reptielen, en hij jaagt alleen en meestal 's nachts.
Waar leeft de wilde kat in Italië?
In Italië leeft de Europese wilde kat vooral langs de centrale en zuidelijke Apennijnen, in regio's als Abruzzo, Molise, Campanië, Basilicata en Calabrië, met verspreide waarnemingen in het noordoosten. Hij geeft de voorkeur aan gemengd bos, oeverbos en mediterrane macchia en mijdt hooggebergte, akkerland en steden. Sardinië heeft een aparte populatie, Felis lybica sarda, van Afrikaanse afkomst.
Wat is het verschil tussen een wilde kat en een huiskat?
De Europese wilde kat is een inheemse wilde soort die nooit is gedomesticeerd, terwijl de huiskat afstamt van de Afrikaanse wilde kat en naast de mens leeft. De wilde kat is steviger, blijft in het bos, jaagt 's nachts en laat zich niet temmen, en het is een beschermd dier, terwijl een zwerf- of verwilderde kat gewoon een huiskat is die buiten leeft.
Is de wilde kat gevaarlijk voor de mens?
Nee, de Europese wilde kat is geen gevaar voor mensen. Hij is schuw en ongrijpbaar, merkt mensen vroeg op en glipt weg, zodat ontmoetingen te voet heel zeldzaam zijn; in het nauw gedreven verdedigt hij zich fel, maar hij zoekt nooit contact met mensen.
Meer in Wild
8 kleine wilde katten waar je nog nooit van hebt gehoord
Acht kleine wilde katten — van de dodelijkste jager op aarde tot de voorouder van je huiskat — en waar elk van hen nog leeft.
De mythe van de alphawolf: hoe een roedel echt werkt
De alphawolf is bedacht in een omheining, in gevangenschap. In het wild is een roedel een gezin dat door de ouders wordt geleid, en je hond vecht niet met jou om de baas te zijn.
Hoe de wolf de hond werd
De tamste wolven voedden zichzelf bij onze kampvuren en lieten zo een nieuw dier ontstaan. Het volledige verhaal, eerlijk over zijn grenzen.