Kattentaal lezen: geïrriteerd, bang of met pijn

Een kat die 'uit het niets' bijt, heeft eerst drie of vier keer gewaarschuwd. De signalen zijn klein, snel en komen in een volgorde — en dat is goed nieuws, want het betekent dat je ze op het moment zelf kunt lezen in plaats van ze achteraf te reconstrueren. Eerst de oren, dan de staart, dan de snorharen, dan het hele lijf. Dit is wat elk ervan zegt, en welke combinaties betekenen: hand weg.

Lees in deze volgorde, en lees de hele kat

Eén signaal op zichzelf zegt bijna niets. Grote pupillen zijn angst, opwinding, spel of een donkere kamer; een zwiepende staart is een jagende kat of een geïrriteerde. Wat je iets vertelt is de combinatie, en de snelste manier om die te krijgen is een vaste volgorde: oren, staart, snorharen, lijf. Vier blikken, ongeveer een seconde, en je hebt het hele plaatje in plaats van één dubbelzinnig stukje.

Dit gaat over het moment waarin je zit: de kat die nu op je schoot ligt, die je zo wilt optillen. Dat is iets anders dan de trage signalen van een kat die al weken niet lekker is — die zie je in eten, verstoppen en poetsen. Die zijn ook de moeite waard, en de stresssignalen die mensen missen behandelen ze; deze pagina is de snelle versie.

Eerst de oren, want die bewegen als eerste

De oren zijn het vroegste en betrouwbaarste signaal, want een kat draait ze voordat ze iets anders doet. Naar voren en rechtop: geïnteresseerd en op haar gemak. Opzij gedraaid — wat mensen vliegtuigoren noemen — is een kat die er genoeg van heeft, en dat is het nuttigste op deze pagina: het komt meestal een paar seconden voor een uithaal.

Plat naar achteren tegen de schedel is angst, of een kat die zich gaat verdedigen, en die stand is allesbehalve subtiel zodra je hem kent. Eén oor naar voren en één naar achteren is echte twijfel: iets heeft haar aandacht en ze heeft nog niet besloten. Oren die los van elkaar bewegen terwijl de kat ontspannen oogt, is gewoon luisteren en betekent niets.

Dan de staart, die de stemming draagt

Een staart recht omhoog is het vriendelijkste wat een kat doet — het is een begroeting, en een klein haakje aan de punt is de warme versie ervan. Laag en horizontaal gedragen is neutraal. Onder het lijf gestopt, of strak om een zittende kat gewikkeld, is een kat die zich klein maakt.

Beweging telt zwaarder dan hoogte. Een traag, loom zwaaien is tevredenheid. Een snelle tik of klap, vooral met de punt, is irritatie en die loopt op: een kat die begint te slaan terwijl je aait, vraagt je te stoppen, en ze vraagt het niet lang meer. De flessenborstelstaart met bolle rug is angst en geen agressie, hoe het er ook uitziet: de kat probeert groter te lijken juist omdat ze het gevecht niet wil.

Snorharen en ogen voor de fijne details

Snorharen waaieren naar voren als een kat geïnteresseerd is of jaagt, liggen ontspannen en iets zijwaarts als ze rustig is, en worden plat tegen de wangen getrokken als ze bang is of pijn heeft. Platte snorharen bij een verder roerloze kat zijn een van de stilste signalen van ongemak, en heel makkelijk helemaal te missen.

De ogen: langzaam knipperen is het dichtste bij een compliment dat katten kennen, en langzaam terugknipperen is een echt gesprek en geen fabeltje. Een harde, onafgebroken blik is een uitdaging. Pupillen zeggen iets over opwinding en niet over stemming — groot bij angst en bij spel, klein bij zelfverzekerde irritatie — dus lees ze tegen het licht in de kamer en tegen de oren, nooit los.

Dan het hele lijf, en waartoe het klaarstaat

Doe een stap terug en lees de houding als bedoeling. Los en uitgestrekt, buik bloot, is een kat die zich prettig voelt — al is een getoonde buik vertrouwen en geen uitnodiging, en veel gebeten handen komen uit dat misverstand. Rechtop zittend, gewicht gelijk verdeeld, is neutraal en alert.

Laag gehurkt, gewicht eronder getrokken, staart strak eromheen: die neem je serieus. Het lijkt op een broodje en dat is het niet — een kat in broodjeshouding is los, pootjes ingeklapt, ogen half dicht, terwijl een bange kat compact is, gespannen en klaar om weg te schieten. Bolle rug met opgezette vacht is angst, maar dan groot. Een kat die op haar zij of rug rolt met nagels uit en oren plat speelt niet: ze heeft geen uitgang meer en verdedigt zich met alle vier de poten.

Pijn ziet eruit als chagrijn, en dat is de val

Een kat met pijn hinkt zelden, huilt niet en doet niets duidelijks. Ze wordt chagrijnig. Waar je op let is een verandering en geen toestand: een kat die haar achterhand nooit aangeraakt wilde hebben heeft een voorkeur, maar een kat die zich ineens niet meer laat optillen, niet meer op de bank springt die ze al jaren gebruikt, ineengedoken zit met platte snorharen of tijdens een gewone aai naar je uithaalt, heeft je verteld dat er iets veranderd is.

Andere stille signalen: stil zitten met de kop naar de muur, op een nieuwe verstopte plek slapen, één plek overmatig poetsen, grommen als je haar op één bepaalde plaats aanraakt. Elk daarvan, zeker bij een kat boven de tien, is een afspraak bij de dierenarts en geen trainingsvraag — en dan ook echt een afspraak in plaats van afwachten, want katten verbergen pijn zo goed dat het meestal al een tijd speelt tegen de tijd dat het opvalt.

Wat je doet als het antwoord 'stop' is

Haal je hand weg en beweeg niet meer. Maak de aai niet af, til de kat niet op om haar ergens rustiger neer te zetten en buig je niet naar haar toe om te sussen — een hand die op een in het nauw gedreven kat afkomt, is precies waar ze zich zorgen om maakt. Geef haar een vrije uitweg en laat haar die nemen. Katten de-escaleren door weg te lopen, en een kat die vertrekt heeft het precies goed opgelost.

Laat haar daarna even met rust. Een kat die geschrokken is of te veel is vastgehouden, blijft langer opgefokt dan het moment duurde, en de meest gemaakte fout is achter haar aan gaan om het goed te maken. Laat haar uit zichzelf terugkomen — dat doet ze, meestal eerder dan je denkt, en de band verdraagt correct gelezen worden veel beter dan doorgedrukt worden.

Veelgestelde vragen