Hyperthyreoïdie bij katten: veel eten en toch afvallen

Een oudere kat die schrokkerig eet en toch blijft afvallen, heeft hoogstwaarschijnlijk hyperthyreoïdie, een te snel werkende schildklier, en dat is een van de best behandelbare ouderdomsziektes bij katten. Ongeveer één op de tien katten boven de tien krijgt het. Een goedaardig gezwelletje op de klier pompt te veel schildklierhormoon rond, de stofwisseling gaat op volle toeren en het lijf verbrandt zichzelf mager, hoeveel voer er ook in gaat. Eén bloedtest vindt het, er bestaan vier behandelingen, en één daarvan komt dicht bij genezing.

Wat hyperthyreoïdie precies is

Hyperthyreoïdie is een goedaardig gezwel op de schildklier dat veel meer schildklierhormoon produceert dan het lichaam nodig heeft. De schildklier zit in de hals en bepaalt het tempo van de hele stofwisseling. Produceert hij te veel, dan draait elk systeem op volle toeren: het hart klopt sneller, de darmen werken sneller en het lichaam verbrandt calorieën sneller dan het voer ze kan aanvullen. Het gezwel is vrijwel nooit kwaadaardig. Het weigert alleen zichzelf uit te schakelen.

Het komt bovendien vaak voor. Grofweg één op de tien katten boven de tien ontwikkelt de aandoening, en de gemiddelde leeftijd bij diagnose ligt rond de 12 à 13 jaar. Daarmee is het een van de meest gestelde diagnoses bij oudere katten, en eentje die elke eigenaar van een kat in zijn tweede decennium bij naam zou moeten kennen. De oorzaak is niet volledig bekend, dus je had het niet kunnen voorkomen. Het is een ziekte die met de kattenouderdom meekomt, en precies daarom controleren dierenartsen er standaard op.

Altijd honger en toch elke maand lichter

Het kenmerkende beeld: een uitgehongerde kat die desondanks afvalt. De bak gaat leeg, het bedelen wordt luider, er wordt voer gestolen dat vroeger niet eens interessant was, en toch worden ruggengraat en heupen elke maand knokiger. Rond dat centrale duo zie je soms ook onrust, nachtelijk gemauw, een jagend hart, braken en een vettige of verwaarloosde vacht, doordat de kat zich niet meer goed wast.

Baasjes missen het omdat een goede eetlust op gezondheid lijkt. "Hij eet goed, dus het gaat vast prima" is de meest logische conclusie ter wereld, en bij deze ziekte precies de verkeerde. Het afvallen gaat geleidelijk, dus ogen die dezelfde kat elke dag zien, registreren het niet, en de extra energie kan zelfs overkomen als een vrolijke tweede jeugd. Lijkt je oudere kat tegelijk hongeriger en lichter te worden, maak dan een afspraak bij de dierenarts in plaats van de nieuwe eetlust te vieren.

De diagnose: één bloedtest tijdens de seniorencontrole

Eén simpele bloedtest geeft in de meeste gevallen uitsluitsel. Je dierenarts meet het totale T4, het belangrijkste schildklierhormoon, en bij de grote meerderheid van de katten met hyperthyreoïdie is die waarde duidelijk verhoogd. Het bloed kan tijdens een gewoon consult worden afgenomen, zonder narcose of speciale voorbereiding, en de uitslag is er meestal binnen enkele dagen. Een klein aantal vroege gevallen zit in een grijs gebied en vraagt om een herhaaltest of een gevoeligere test, maar voor de meeste katten geeft één buisje bloed het antwoord.

Precies hierom verdienen seniorencontroles zichzelf terug. Dierenartsen adviseren voor katten boven de tien doorgaans twee bezoeken per jaar met bloedonderzoek, juist om ziektes als deze te vinden voordat ze blijvende schade aanrichten. Een T4-meting hoort standaard bij dat seniorenpanel, naast nierwaarden en een bloeddrukmeting. Onze gids over de verzorging van een oudere kat beschrijft wat er bij die bezoeken hoort en hoe je ze minder stressvol maakt.

Vier behandelingen en één addertje: de nieren

Er bestaan vier behandelingen, en ze werken allemaal. Dagelijkse medicatie, meestal methimazol als tablet of als gel die je in het oor wrijft, blokkeert de hormoonproductie zolang je die blijft geven. Een jodiumbeperkt dieetvoer op recept ontneemt de klier de grondstof om hormoon te maken, maar werkt alleen als de kat niets anders eet, een strenger regime dan gewone voeding voor een oudere kat. Een operatie verwijdert de aangetaste klier in één keer. Radioactief jodium, één injectie die het overactieve weefsel vernietigt en de rest spaart, komt het dichtst bij genezing; de meeste katten hebben daarna nooit meer een behandeling nodig.

Er is één addertje om rekening mee te houden. Een te snel werkende schildklier jaagt extra bloed door de nieren, wat de nierwaarden kunstmatig kan opkrikken en chronische nierziekte kan verbergen. Zodra de behandeling de schildklier afremt, kan het verborgen probleem aan het licht komen. Dierenartsen behandelen de schildklier gewoon; ze controleren alleen een paar weken na de start de nierwaarden opnieuw en stemmen het plan daarna zo af dat beide aandoeningen samen worden gemanaged.

Wat er zonder behandeling gebeurt, en de vooruitzichten mét

Onbehandeld beschadigt hyperthyreoïdie het hart en jaagt het de bloeddruk omhoog. Door de constante hormonale druk wordt de hartspier dikker, en een verdikt hart kan uiteindelijk falen. Hoge bloeddruk kan de ogen zo beschadigen dat een kat plotseling blind wordt, en zet de nieren verder onder druk. Tel daar het onverbiddelijke verlies van gewicht en spieren bij op, en een onbehandelde kat met hyperthyreoïdie verhongert langzaam aan een volle voerbak.

Behandeld zijn de vooruitzichten ronduit goed. De meeste katten komen binnen een paar maanden weer aan, het nachtelijke gemauw verstomt, de vacht herstelt en vroeg ontdekte hartveranderingen verbeteren vaak of trekken zelfs helemaal bij. Katten die met radioactief jodium zijn genezen, of stabiel blijven op medicatie of dieet, leven doorgaans nog jaren en overlijden aan iets heel anders. Op papier oogt de ziekte alarmerend, maar van alle aandoeningen die een oude kat kan krijgen, is dit een van de mildste om te ontdekken: hem vinden is makkelijk en hem verhelpen is routine.

Veelgestelde vragen