Waar kattenrassen vandaan komen, en waarom er zo weinig zijn

Er zijn veel minder kattenrassen dan hondenrassen, en de meeste die er zijn werden in de laatste honderd jaar uitgevonden. Registers erkennen ergens rond de 45 tot 75 kattenrassen, afhankelijk van hoe je telt; de grote hondeninstanties noemen er tweehonderd en meer. De reden is niet dat katten toevallig minder gevarieerd zijn. Het is dat we duizenden jaren lang honden om werk vroegen en katten grotendeels katten lieten zijn. Toen mensen ze eindelijk met opzet gingen fokken, fokten ze op uiterlijk, en ze begonnen laat.

Waarom katten nooit de variatie kregen die honden wel kregen

Honden liepen zo wild uiteen omdat we ze lieten werken, en katten hoefden dat meestal niet. Een collie werd gevormd om schapen te verplaatsen, een mastiff om te bewaken, een windhond om wild neer te lopen, een sledehond om over ijs te sleuren. Elke baan trok het lichaam eeuwenlang in een andere richting, en de uitersten stapelden zich op. Zo eindig je met een soort waarin een Duitse Dog en een Chihuahua hetzelfde dier zijn. Het Victoriaanse stamboek bevroor die verschillen daarna tot benoemde types, wat een apart verhaal is dat het lezen waard is in hoe rassen werden uitgevonden, en de manier waarop de werk-, herders- en dwergindelingen werden getekend is zijn eigen wirwar, verteld in hoe de rasgroepen werden getekend.

Katten hadden precies één baan, en die deden ze zonder instructie: ze doodden knaagdieren rond graan. Niemand had een gespecialiseerde kat nodig voor de schuur en een andere voor het schip. Een goede muizenvanger was een goede muizenvanger. Dus was er het grootste deel van de geschiedenis van de huiskat helemaal geen ras, alleen regionale vrijlevende populaties, de kattenversie van de vrij fokkende dorpshonden die vandaag nog steeds de wereldwijde standaard voor honden zijn. Selectie op uiterlijk, het ding dat een ras eigenlijk maakt, gebeurde amper tot de kattenshows arriveerden in de late negentiende eeuw.

Een dun, recent laagje op een oeroud dier

De genetica zegt dat kattenrassen ondiep en jong zijn, en bovenop een veel oudere domesticatie zitten. De kat zelf stamt af van de Afrikaanse wilde kat en trok duizenden jaren geleden in het Nabije Oosten bij mensen in, een diepe achtergrond die in een eigen artikel over de Afrikaanse wilde kat wordt behandeld. Alles hieronder gaat over het dunne recente laagje rassen dat over die afkomst is gelegd, niet over de domesticatie zelf.

De baanbrekende studie is Lipinski en collega's, “The ascent of cat breeds”, gepubliceerd in Genomics in 2008. Ze genotypeerden meer dan 1.100 katten over 22 rassen en 17 willekeurig gefokte populaties op vijf continenten. Twee bevindingen doen er hier toe. Ten eerste stammen de meeste rassen af van de lokale willekeurig gefokte katten van de streek die ze als thuis opeisen, wat betekent dat een ras meestal gewoon de buurtkat is met een standaard eromheen geschreven. Ten tweede sneed zuiver fokken de genetische diversiteit meetbaar terug, en het verlies liep niet gelijk op met hoe oud een ras heette te zijn. Dat laatste punt is de stille doodsteek van een hoop marketingtekst: een oud klinkende stamboom duikt in het DNA niet als oud op.

De natuurlijke rassen zijn landrassen met papierwerk

De rassen die mensen natuurlijk noemen, zijn landrassen die er al waren en waar daarna een standaard omheen werd getekend. Een landras is een populatie gevormd door klimaat en lokaal leven in plaats van door het plan van een fokker, en de klassieke katten passen precies bij die beschrijving. De Maine Coon is een Noord-Amerikaanse boerderijkat die groot en ruig werd in een koud klimaat lang voordat iemand hem registreerde. De Noorse Boskat is hetzelfde idee in Scandinavië, een koudebestendig inheems type dat FIFe pas in de jaren 1970 formeel erkende.

Turkije levert er nog twee. De Turkse Angora en de Turkse Van zijn Anatolische landrassen; de moderne show-Angora werd in wezen herbouwd uit een paar dat in 1962 uit de dierentuin van Ankara werd gehaald. De eerlijke manier om al deze te lezen, is dat de kat eerst kwam en het ras daarna. Dat is dezelfde relatie die honden met hun landrassen hebben, en daarom zijn de vrij fokkende dorpshonden de naaste hondenparallel voor hoe de meeste katten tot heel recent leefden.

De gemaakte katten: Ragdoll, Bengaal, Sphynx, de Rexen

De andere helft van de lijst is katten die met opzet zijn gebouwd, meestal sinds de jaren 1960, en vaak vanuit één enkel stichtingsdier of één enkele mutatie. De Ragdoll is het duidelijkste voorbeeld: Ann Baker creëerde hem in Riverside, Californië in de jaren 1960 uit een langharige huiskat genaamd Josephine. Er is geen oeroude Ragdoll. Het is een ontworpen ras met een gedocumenteerde begindatum en een genoemde persoon erachter.

De Bengaal gaat een stap verder en reikt buiten de soort, door de huiskat te kruisen met de Aziatische luipaardkat. De stichtende hybriden gaan terug op Willard Centerwalls immuniteitsonderzoek uit de jaren 1960, en Jean Mill ontwikkelde ze vanaf ongeveer 1980 tot een ras. Die wilde-hybrideroute heeft zijn eigen complicaties, uiteengezet in het stuk over kruising met wilde katten.

De haarloze en gekrulde katten zijn pure mutatieverhalen. De Sphynx komt van spontane haarloze kittens die een recessieve verandering in het KRT71-gen dragen, voor het eerst opgemerkt bij een Torontose kitten genaamd Prune in 1966 en daarna herbouwd uit aparte mutaties uit de jaren 1970 in Minnesota en Toronto. De Cornish Rex uit de jaren 1950 en de Devon Rex, die in 1960 in Buckfastleigh, Devon opdook, zijn twee verschillende krulvachtmutaties die op elkaar lijken. Fokkers bewezen op de harde manier dat het verschillende genen waren: het kruisen van de Devon-stichter Kirlee met een Cornish Rex leverde steilharige kittens op, wat niet zou gebeuren als de twee dezelfde mutatie droegen.

Hoeveel kattenrassen zijn er nou echt

Er is geen enkel getal, omdat elk register voor zichzelf bepaalt wat meetelt, dus het eerlijke antwoord is een bereik. Vanaf 2026 erkent de Cat Fanciers' Association ruwweg 45 rassen, de Britse GCCF ongeveer 45, FIFe rond de 50, en TICA de meeste met ongeveer 71 tot 75. Behandel elk exact cijfer als een momentopname die zal schuiven naarmate registers rassen toevoegen of samenvoegen. Vergelijk dat met honden: de FCI noemt ergens rond de 340 tot 360 rassen, de American Kennel Club ongeveer 200, en de UK Kennel Club rond de 210. Hoe je het ook wendt of keert, katten zitten op een fractie van het hondentotaal. Wil je zien hoe deze instanties verschillen in wat ze accepteren, dan zet de registerpagina het uiteen, en de volledige kattenlijst staat bij onze kattenrassen naast de hele verzameling.

Het oudste kattenras is een verhaal, geen feit

Het idee dat een levend ras duizenden jaren oud is, overleeft geen contact met de genetica. Je leest dat de Egyptische Mau het oudste kattenras is, ruwweg 4.000 jaar, op basis van gevlekte katten in grafschilderingen. Het is een mooie claim en hij hoort in de la met folklore, niet de la met bewijs. Egyptische kunst vertelt ons dat Egyptenaren gevlekte katten hielden; ze vertelt ons niet dat de Mau van vandaag een doorlopende lijn van hen is, en het werk van Lipinski vond dat rassen recent en ondiep zijn, ongeacht de leeftijd die ze adverteren. Oude kattenbeeldtaal is echt, maar een ras is een modern maaksel.

Honden hebben hetzelfde probleem met dezelfde vorm, wat het lezen waard is in welke hondenrassen echt oud zijn: een handvol hondenlijnen zit echt diep in de stamboom, maar de meeste oud-rasclaims zijn branding. Bij katten is de ontluchting nog scherper, want het hele idee van een kattenras is amper anderhalve eeuw oud. Het dier is oeroud. Het ras niet.

Veelgestelde vragen

Zie ook