BreedQuest › Begrippenlijst
Begrippenlijst huisdieren
De woorden op het voeretiket, op de onderzoekslijst van de fokker en in de aantekeningen van de dierenarts — helder uitgelegd, met wat elk woord voor jouw dier betekent.
Gezondheid
De aandoeningen en onderzoekstermen die je tegenkomt bij de dierenarts, op de gezondheidslijst van een fokker en in rasverenigingsteksten.
BOASDe ademhalingsstoornis die bij een platte snuit hoort: nauwe neusgaten, een te lang zacht gehemelte en een krappe keel maken gewoon ademen zwaar werk.HeupdysplasieEen heupgewricht dat te los is aangelegd, waardoor kop en kom schuren in plaats van glijden — een van de best onderzochte erfelijke gebreken bij middelgrote en grote rassen.ElleboogdysplasieEen verzamelnaam voor verschillende ontwikkelingsfouten in de elleboog waardoor de gewrichtsvlakken niet op elkaar passen en jonge honden voor kreupel lopen.IVDDTussenwervelschijven die vroeg verharden en het ruggenmerg in scheuren: pijn, wankel lopen of plotselinge verlamming — het klassieke spoedgeval van lange, laagbenige rassen.Progressieve retina-atrofieEen erfelijke aandoening waarbij de lichtgevoelige cellen van het netvlies langzaam afsterven: eerst gaat het zicht in het donker, uiteindelijk alles.Maagtorsie (GDV)De maag loopt vol gas en draait dan om zijn eigen as, waardoor hij zijn eigen bloedtoevoer afknelt — het meest urgente spoedgeval bij diepborstige honden.PatellaluxatieEen knieschijf die uit zijn groeve schiet, waardoor de hond een pas overslaat: één achterpoot even omhoog, en dan weer verder alsof er niets gebeurd is.Hypertrofische cardiomyopathieDe meest voorkomende hartziekte bij katten: de spier van de linkerkamer wordt dikker, waardoor de kamer minder bloed bevat en zich moeilijker vult.Gedilateerde cardiomyopathieDe hartspier rekt dun uit en de kamers zetten uit, zodat elke slag minder bloed verplaatst — vooral een ziekte van grote honden, met daarnaast een voedinggerelateerde vorm die nog wordt onderzocht.EntropionEen ooglid dat naar binnen krult, waardoor wimpers en vacht over de oogbol schuren: pijnlijk, veel gezien bij rassen met veel huidplooien, en operatief te verhelpen.
Voeding
Etiket- en voedingswoorden — wat de wettelijk geregelde termen betekenen, en welke helemaal niets zeggen.
AAFCODe Amerikaanse instantie wiens voedingsprofielen bepalen wat een voer volledig mag heten: ze schrijft de modelregels, ze test of keurt geen voeders goed.FEDIAFDe Europese brancheorganisatie voor petfood, wier voedingsrichtlijnen in Europa de rol vervullen die de AAFCO-profielen in de Verenigde Staten spelen.Volledig voederEen gereguleerde claim: het voer levert als enige voeding alle benodigde voedingsstoffen in de juiste verhouding. De enige zin op het etiket die echt gewicht heeft.BrokkenDroog diervoer gevormd door extrusie: deeg dat onder druk wordt gegaard, door een matrijs geperst, gesneden, gedroogd en daarna besproeid met vet en smaakstoffen.TaurineEen aminozuur dat katten niet in bruikbare hoeveelheden zelf maken en dus moeten eten: de reden dat een kat niet van hondenvoer kan leven.BijproductenmeelDierlijke delen anders dan skeletspier — vooral orgaanvlees — uitgekookt, ontdaan van water en vet en gedroogd tot een geconcentreerd eiwitpoeder.Analytische bestanddelenHet kleine percentagetabelletje op het etiket — ruw eiwit, vet, ruwe celstof, vocht — en het meest verkeerd gelezen kader op de zak.Nieuw eiwitEen eiwit dat dit specifieke dier nog nooit heeft gegeten, gebruikt bij het uitzoeken van voedselallergie omdat het afweersysteem niet kan reageren op wat het niet kent.Body condition scoreEen schaal die je voelt, meestal van één tot negen, om te beoordelen of een dier te mager, goed of te zwaar is: bruikbaarder dan het getal op de weegschaal.
Gedrag & training
De woorden die trainers en gedragsdeskundigen gebruiken, helder uitgelegd — ook die welke vaak precies andersom worden gebruikt.
Positieve bekrachtigingMeteen na een gedrag iets toevoegen dat het dier wil, zodat dat gedrag vaker voorkomt: de R+ van training, een vakterm en geen synoniem voor vriendelijkheid.SocialisatievensterDe vroege periode waarin een pup of kitten nieuwe dingen makkelijk accepteert, en waarna diezelfde dingen als bedreiging behandeld gaan worden.Bronnen bewakenEten, een speeltje, een plek of een persoon verdedigen tegen wie er aan komt: normaal diergedrag dat een probleem wordt als het in de huiskamer escaleert.Omgeleide agressieEen dier dat opgefokt raakt door iets wat het niet kan bereiken, keert zich tegen wie het dichtst bij is: het klassieke incident van de kat voor het raam.TegenconditioneringVeranderen wat iets voorspelt, zodat het gevoel van het dier verandert: de nagelknipper betekent niet langer vastgehouden worden, maar kip.DesensitisatieEen dier blootstellen aan een prikkel op een intensiteit die laag genoeg is om rustig te blijven, en die dan opvoeren in stappen die klein genoeg zijn om die rust nooit te breken.Stapeling van prikkelsStress die geen tijd heeft gekregen om weg te zakken telt op, waardoor een kleine laatste prikkel een reactie oplevert die er totaal niet mee in verhouding staat.Kalmerende signalenKleine, makkelijk te missen gebaren — likken over de neus, hoofd afwenden, gapen, langzaam knipperen — waarmee dieren spanning afbouwen, en niet omdat ze moe zijn.ClickertrainingMet een helder geluid precies het moment markeren waarop het dier het goede doet, en dan betalen: het geluid koopt je de seconden die je nodig hebt om het snoepje te pakken.
Wild & genetica
Termen uit natuurbescherming en populatiegenetica die bepalen wat er überhaupt als wilde kat, als wolf of als ras telt.
HybridisatieKruising tussen twee onderscheiden populaties of soorten: de grootste bedreiging voor wilde katten, omdat een wilde kat die met een huiskat paart nakomelingen achterlaat die geen van beide zijn.IntrogressieGenen die van de ene populatie in de andere terechtkomen en daar blijven, binnengebracht door hybriden die vervolgens weer met de oorspronkelijke populatie paren.TNRZwerfkatten diervriendelijk vangen, steriliseren en het oor merken, en ze terugzetten waar ze gevonden zijn in plaats van ze weg te halen of te doden.VerwilderdEen huisdier dat in het wild leeft: afstammend van gedomesticeerde dieren, niet gesocialiseerd op mensen, en genetisch nog steeds een huisdier en geen wilde soort.LandrasEen lokale populatie die over generaties is gevormd door klimaat, terrein en het werk dat ze doet, in plaats van door een geschreven standaard en een gesloten stamboek.DomesticatieDe lange genetische verandering die een wilde populatie omvormt tot een die is aangepast aan het leven naast mensen — iets anders dan temmen, wat een individueel dier overkomt.InteeltcoëfficiëntDe kans dat een dier twee identieke kopieën van een gen van een gemeenschappelijke voorouder heeft geërfd: één getal voor hoe nauw zijn ouders verwant waren.
Rassen & stamboeken
Hoe rassen worden gedefinieerd, vastgelegd en beoordeeld — de afkortingen van de stamboeken en de vachtkleurgenetica erachter.
FCIDe internationale federatie van nationale kynologenclubs: ze erkent rassen, deelt ze in tien groepen in en laat het land van herkomst de rasstandaard schrijven.AKCHet belangrijkste Amerikaanse register: het houdt een eigen stamboek bij, erkent een kortere lijst rassen dan de FCI en deelt ze in zeven groepen in.RasstandaardDe geschreven beschrijving die een stamboekvereniging voor een ras aanhoudt — verhoudingen, vacht, beweging, karakter — en het document waartegen keurmeesters in de ring beoordelen.MerleEen vachtpatroon dat pigment plaatselijk verdunt tot een gemarmerd beeld, en een gen met heel reële gevolgen zodra twee merles met elkaar worden gefokt.BrachycefaalKortschedelig: een schedel die van voor naar achter korter is gefokt en de platte snuit oplevert van mopshonden, Franse bulldogs en perzen.StamboomHet geregistreerde overzicht van de voorouders van een dier: een familieboom afgegeven door een stamboekvereniging, geen garantie voor gezondheid of kwaliteit.OutcrossOnverwante dieren inbrengen — soms uit een ander ras — om een genenpool te verbreden die te smal is geworden om er nog uit te fokken.